De wereldgeschiedenis heeft maar weinig vrouwelijke religieuze leiders gekend. Voor 1800 zijn er zelfs maar 10 bekend, en daarvan was Ann Lee één van de meest opmerkelijke. Zonder enige vorm van opleiding of culturele ontwikkeling bedacht de armtierige Britse halverwege de 18de eeuw de Shakers, een beweging die hun geloof in God tot uiting brengt door oeverloos en ongegeneerd te zingen, te schreeuwen en te dansen. Hun vieringen waren een soort liefdevolle muzikale exorcismen, en de visie sloeg wonderwel aan. Tot groot ongenoegen van bepaalde medeburgers en de overheid, die niet opgezet waren met die vrijgevochten bende. In The Testament of Ann Lee, vorig jaar nog deel van de Officiële Competitie op het festival van Venetië, neemt regisseur Mona Fastvold ons mee naar dat tijdperk, en Amanda Seyfried stort zich onvervaard op de hoofdrol.
**Ann Lee was van heel eenvoudige afkomst en analfabeet. Waarom zagen zo veel mensen haar dan toch als de teruggekeerde Christus?
Mona Fastvold: Omdat ze empathie en minzaamheid uitstraalde, en omdat ze geloofde in een wereld waar die waarden het belangrijkst waren. Ze schetste een beeld van een plaats waar mensen respect zouden krijgen en zich veilig voelen. Een klassenloze maatschappij met absolute gelijkheid tussen geslachten en rassen. Op een moment dat vrouwen geen enkele autonomie hadden, was dat idee ongehoord. Als vrouw was je toen in wezen de eigendom van je echtgenoot. Er waren trouwens ook veel mannen die af wilden van de heersende regels. Ann Lee sprak zowel vrouwelijke als mannelijke feministen aan die droomden van een ander soort samenleving.
We zijn intussen 250 jaar later, en we hebben die gelijkheid nog altijd niet bereikt. Wat zegt dat over ons?
Amanda Seyfried: De geschiedenis verloopt nu eenmaal in cyclussen. Ik ben ervan overtuigd dat we wel degelijk veranderen en groeien, en veel zaken zijn ook in een positieve richting geëvolueerd. We begrijpen elkaar over het algemeen beter. Maar we zijn er effectief nog lang niet, en het is soms ontnuchterend om vast te stellen dat we minder sterk geëvolueerd zijn dan we zouden willen. Je zou denken dat iedereen een wereld die gebaseerd is op gelijkheid en goedheid. Maar angst doet gekke dingen met mensen. Angst is de reden waarom sommigen Ann Lee toen naar het leven stonden. Gewoon omdat ze een beweging leidde vol zang en dans! Maar ik blijf hoopvol.
Moeten we haar zien als een soort cultleider?
Fastvold: Ik vind van niet. Ik noem haar liever een religieuze leider. Ik associeer het woord ‘cult’ mensen mensen die een religie opstarten omdat ze uit zijn op eigen gewin en geld en roem, of omdat ze anderen willen uitbuiten, al dan niet seksueel. De Shakers waren niet zo. Zij wilden gewoon een veilige en vredevolle plaats om hun geloof te belijden en te dansen en meubels te maken en dingen uit te vinden. Je kon trouwens komen en gaan zoals je wou. Er waren zogenaamde ‘Winter Shakers’, mensen die zich tijdens de winter aansloten bij de beweging, daar werk verrichtten en eten en onderdak kregen. Als het lente werd, vertrokken ze weer. En dat was geen enkel probleem.
Ann Lee kreeg vier keer een kind, en telkens stierf het op heel jonge leeft. Hoe heeft dat haar getekend?
Fastvold: Het is één van de redenen waarom we zo veel tederheid voelen voor haar. Ik vind het ongelooflijk dat iemand zo’n trauma met zich kan meedragen en toch overeind blijven. Uiteindelijk is dit het buitengewone verhaal van een vrouw die het ergste meegemaakt heeft wat een mens kan meemaken. Niet één keer maar vier keer! En in plaats van er compleet aan onderdoor te gaan, neemt ze die diepe pijn, transformeert die in positieve energie, begint een religie en creëert de grootste utopie uit de Amerikaanse geschiedenis. Het is alsof ze zei “Mijn kinderen zijn dood. Nu word ik de moeder van de hele wereld. Ik wil iedereen liefhebben. Dat is voortaan mijn missie in dit leven.”
Seyfried: Die beslissing was voor een stuk persoonlijk gemotiveerd. Het was niet helemaal onzelfzuchtig. Ann moest een manier vinden om zichzelf te herstellen, om zich beter te voelen. Daar zijn we tenslotte allemaal naar op zoek. Het is de reden waarom we drugs nemen en alcohol drinken en seks hebben en zo veel andere dingen doen. Maar Ann nam haar verdriet en bouwde het om tot iets goddelijks. Dat lijkt extreem als je er met moderne ogen naar kijkt, maar het is alles wat ze kende, en waarschijnlijk leek het alsof haar niets anders meer restte. Ik vind het prachtig als iemand niet enkel probeert te overleven maar ook te bloeien.
The Testament of Ann Lee is op bepaalde vlakken een musical. Hoe belangrijk waren die zang- en dansnummers voor jou als actrice?
Seyfried: Het was een andere manier om tot bij de spirituele kant van het verhaal te geraken. Ik ben zelf niet religieus in de traditionele zin van het woord. Mijn God is Moeder Natuur. Maar als je zo bezig bent met zingen en dansen, kom je wel dichter bij God. Het is als een gebed. Je komt dichter bij jezelf. Je voelt je emoties beter. Muziek beweegt ons, letterlijk en figuurlijk. Het is de universele taal. En het is ook gewoon geweldig om je als acteur zo vrij te kunnen voelen, om de geluiden te maken die je wilt maken en te bewegen zoals je wilt bewegen. Alles begint in het lichaam. Ik ben ervan overtuigd dat ook die vrije zang en dans haar volgelingen aantrokken. Het was onweerstaanbaar, pure vrijheid, bewegen en schreeuwen en huilen en zingen zoals je zin hebt.
Er zijn veel raakvlakken tussen The Testament of Ann Lee en The Brutalist van je partner Brady Corbet. Of is dat logisch als je weet dat jullie beide films samen geschreven hebben?
Fastvold: Het grappige is dat Brady en ik dachten dat we met twee totaal verschillende verhalen bezig waren. Dat zijn de films in wezen ook. Dit is tenslotte een verhaal over een vrouwelijke religieuze leider in de 18de eeuw, vol muziek en beweging, terwijl The Brutalist ging over een mannelijke architect in de 20ste eeuw. Maar toen The Testament of Ann Lee af was, keken we naar elkaar en wisten “Dit is ook weer een film over iemand die wanhopig probeert om iets te bouwen wat totaal onmogelijk lijkt, een personage dat gedreven wordt door een onbeschrijflijke creatieve drang.” En toen beseften we dat we zelf exact hetzelfde zijn. (lacht) Tegelijk is het een universeel verhaal. We zoeken allemaal naar een plaats waar we onszelf kunnen zijn. Dat hoeft ook niet zo groots of spectaculair te zijn als in The Brutalist of deze film. Je kunt die thuis ook vinden in een klein appartementje met wat planten en een kat. Of in een lekkere maaltijd die je voor je geliefde hebt gemaakt.
THE TESTAMENT OF ANN LEE
Een blik op het leven van de vrouw die in de 18de eeuw één van de meest eigenaardige christelijke religies ooit in het leven riep: de Shakers, die God aanbaden met vrije dans en zang. Regisseur Mona Fastvold maakt er een historische semi-musical van.
