Naza: Nachtelijke gesprekken op de daken van Tel Aviv

In deze documentaire van regisseurs Yuval Abraham en Rachel Szor, die beiden de Israëlische nationaliteit hebben, zien we gesprekken met (ex-)militairen van het IDF. NAZA verwijst naar de Israëlische term ‘Nezek Agavi’, wat staat voor het verwachte aantal burgerslachtoffers van een luchtaanval: ‘collateral damage’. De film werd gedurende drie jaar ’s nachts opgenomen en de geïnterviewden blijven anoniem, waardoor we hen voornamelijk als silhouetten zien. Hun getuigenissen vinden plaats op de daken van gebouwen in Tel Aviv en worden afgewisseld met beelden van de omliggende gebouwen. Daarin glijdt de camera langs de gevels en toont zo de alledaagse levens die zich achter de ramen afspelen, met op de televisietoestellen van de bewoners regelmatig beelden van Israëlische nieuwszenders.

Hoewel de daken van Tel Aviv ogenschijnlijk ver verwijderd lijken van de werkelijkheid die zich in Gaza afspeelt, is het onmogelijk om onbewogen te blijven bij wat tijdens de interviews naar voren komt. Het feit dat deze getuigenissen vanuit het Israëlische leger komen, zorgt voor een directe inkijk in de vernietiging die in Gaza plaatsvindt. De militairen aan het woord bekleden verschillende functies, van dronepiloot tot grondsoldaat, en vertellen hoe hun individuele rol past binnen het grotere geheel van het IDF. Bijzondere aandacht gaat daarbij naar de rol van A.I. in de militaire systemen, waardoor bombardementen haast een geautomatiseerd proces worden en burgerdoden gereduceerd worden tot cijfers op een scherm. Zo vertelt één van de geïnterviewden hoe A.I. wordt ingezet om te bepalen wie deel uitmaakt van Hamas, en hoe de huizen van deze personen vervolgens gebombardeerd worden. Alleen maakt de technologie daarbij regelmatig fouten, waardoor onschuldige burgers de dood worden ingejaagd. “Het is beter om A.I. te laten bepalen wie een doelwit is, dan iemand wiens vriend door Hamas gedood werd” en “Een bombardement voelt als een videospel” zijn slechts enkele van de uitspraken die duidelijk maken hoe moderne oorlogsvoering een klinisch proces geworden is, waarbij menselijke verantwoordelijkheid naar technologie wordt doorgeschoven.

De gruwel van wat in Gaza gebeurt, wordt des te duidelijker wanneer verteld wordt hoe twintig burgerslachtoffers per getroffen Hamas-lid een ‘normale standaard’ werd. Wanneer er vermoedens zijn dat de vader van een gezin deel uitmaakt van Hamas, wordt technologie ingezet om zijn telefoon te hacken. Zo beschrijft een intelligence officer hoe hij toegang kreeg tot het toestel en daarop een selfie van de man met zijn kinderen zag. Tijdens het latere bombardement op diens huis hoorde hij via de telefoon live het geschreeuw van zijn vrouw en kinderen, die op dat moment levend verbrandden. Het bleek een keerpunt voor de geïnterviewde: plots was oorlogsvoering niet langer een louter anoniem gebeuren.

De gesprekken in NAZA zijn in verschillende hoofdstukken gestructureerd, waarbij de film op intelligente wijze de systematische vernietiging van Gaza door het Israëlische leger blootlegt. Zo worden gebombardeerde gebieden door Israël ingenomen en wie deze zones nog durft te betreden wordt zonder pardon neergeschoten, kinderen incluis. Grondtroepen vertellen over huizen die worden afgebrand, kuilen die als massagraven dienen en snipers die bij voedselbedelingen soms meer dan honderd mensen per uur doden. Iemand anders vertelt hoe de gamificatie de oorlogsvoering “leuk” maakt: bombardementen zijn missies die worden afgewerkt waarbij niet wordt nagedacht over de realiteit van de slachtoffers. De militairen worden geleerd uit te voeren, geen vragen te stellen en zo weinig mogelijk na te denken over hun handelingen. Wanneer diezelfde persoon gevraagd wordt of Israël in Gaza volgens hem een genocide uitvoert, antwoordt hij zonder aarzelen bevestigend - en beseft hij dat hij daar zelf aan heeft meegewerkt.

De onthullingen in de film blijven dan ook buiten de filmzaal niet zonder gevolgen. Regisseurs Abraham en Szor werden meteen na de release door de Israëlische minister van cultuur beschuldigd van verraad, terwijl Benjamin Netanyahu ermee dreigde hun staatsburgerschap in te trekken. Uitvoerend producent van NAZA is Jonathan Glazer, regisseur van onder andere The Zone of Interest. Beide films bieden een blik op de gruwel van de systematische vernietiging van een volk, en de mechanismen erachter die mensen in staat stellen hieraan mee te werken. Dat de feiten waarover in NAZA wordt verteld, nog dagelijks plaatsvinden, toont aan hoe belangrijk het is dat deze verhalen naar buiten worden gebracht. Aan het einde deelt de film nog een laatste mokerslag uit: na de informatieve afstandelijkheid van de gesprekken, krijgen we via enkele korte fragmenten de gevolgen van de bombardementen voor de burgers in Gaza met eigen ogen te zien. Een film die naar de keel grijpt en je niet meer loslaat.

Verenigd Koninkrijk / Verenigde Staten / Israël. 1u20min