Vanaf 14 oktober loopt The Devils één week bij ons in de bioscoop, zonder de censuur die de film decennialang tot een verminkt relikwie herleidde. De film speelt zich af in het zeventiende-eeuwse Frankrijk, waar priester Urbain Grandier heerst over het ommuurde Loudun, tot ergernis van kardinaal Richelieu, die elke onafhankelijke stad aan de koning wil onderwerpen. Wanneer de gebochelde Sister Jeanne haar obsessie voor Grandier omzet in beschuldigingen van bezetenheid grijpt de Kerk die hysterie aan om hem publiekelijk te vernietigen. Wat volgt, is een orgie van machtsmisbruik en massahysterie.
Review
Ken Russell’s The Devils: Eindelijk ongeschonden in de bioscoop
Een halve eeuw lang hield Warner Bros. de originele versie van The Devils, Ken Russells parel uit 1971, koppig verborgen. Dat er nu een ongecensureerde 4K-restauratie in onze zalen komt, is dan ook historisch.
Wat The Devils blijvend fascinerend maakt, is dat Ken Russell nooit kiest tussen satire en tragedie. Hij giet ze allebei tegelijk in je strot. Oliver Reed levert hier misschien zijn beste rol af. In het begin is hij arrogant, een man die zijn priesterambt als verlengstuk van zijn libido beschouwt, maar tegen het einde van het proces toont hij een waardigheid die je niet had verwacht. Vanessa Redgrave tuimelt de andere kant op, vol overgave in extase en waanzin, zonder ooit karikaturaal te worden. Twee tegenpolen, één gedeelde ondergang. Die chemie is het kloppende hart van de film.
De enscenering blijft het meest opvallende element. Witte betonnen kolossen die eerder aan Metropolis van Fritz Lang doen denken dan aan een barok Frankrijk, kil en modern te midden van pest en plaag. Die keuze voor anachronisme houdt de film weg van een braaf kostuumdrama. Het oogt bijna als een sciencefictionnachtmerrie met een kruisbeeld erin, en net die vervreemding versterkt de historische gruwel.
De heruitgave zelf is meer dan cosmetisch. De gecensureerde bioscoopversie uit 1971 was vijftien tot twintig minuten korter, en die knip raakte net de scènes waarin het politieke punt het hardst doel trof, zoals de beruchte ‘verkrachting van Christus’-sequentie. Deze nieuwe montage, opgebouwd uit het originele 35mm-negatief, herstelt wat censoren decennialang wegsneden. Op zich al een kleine triomf voor wie de verminkte film te zien kreeg.
Russell noemde The Devils zelf zijn enige politieke werk, een aanklacht tegen instituten die verlangen en denken willen controleren. Die spanning tussen individuele vrijheid en collectieve hysterie voelt vandaag allerminst gedateerd. Dat de studio de film nu uitbrengt onder het label Warner Bros. Clockwork, vernoemd naar A Clockwork Orange, voelt bijna als een grap. Ook die klassieker kwam in 1971 uit en botste frontaal op censoren. Maar Kubrick kreeg tenminste wel een ongeschonden release.
Verwacht geen brave restauratie voor een zwakke maag. The Devils is een rammeling die blijft hangen, ruw aan de randen en precies daarom springlevend. Soms moet je vijftig jaar wachten om iets pas echt te zien, en die wachttijd heeft dit meesterwerk alleen maar aangescherpt.
Met Oliver Reed, Vanessa Redgrave, Gemma Jones, Michael Gothard, Max Adrian. Verenigd Koninkrijk. 1u54.
