Als eerste Vlaamse film in 45 jaar mogen deelnemen aan de Officiële Competitie op het festival van Berlinale, het is een hele eer die Dust te beurt viel. En ook al bleef hij buiten de prijzen, hij maakte er indruk. Regisseur Anke Blondé (The Best of Dorien B.) verwerkt het spitse scenario van Angelo Tijssens (Close) over twee frauduleuze tech-ondernemers uit West-Vlaanderen die hun ambities uit elkaar zien spatten — wie zegt daar Lernout en Hauspie? — om tot een stijlvol psychologisch drama, gedragen door sterke vertolkingen van Jan Hammenecker en Arieh Worthalter.
Wanneer ben je Dust betrokken geraakt?
Anke Blondé: In 2019 heb ik voor het eerst een versie van het script gelezen. Toen stond dat al heel ver. Intussen heb ik twee series gedraaid, Red Light en Juliet. Ik herinner me ook dat ik het script van Dust toen heel grappig vond. Angelo [Tijssens, de scenarist] is sowieso een heel grappige persoon. Hij heeft heel goeie humor. Maar ik voelde de hele tijd de ironie in dat verhaal. Ik moest luidop lachen met het moment dat Luc [het personage van Jan Hammenecker] helemaal vast zit in de modder.
Gaat Dust enkel over hoogmoedige en oneerlijke zakenmannen, of zijn er ook dingen die een gemiddelde kijker uit de film kan halen?
Voor mij gaat Dust in sterke mate over de mannelijke identiteit. Mannen worden vaak in een soort mal gegoten, door opvoeding en samenleving en cultuur. Ik wil echt niet beweren dat alle mannen op dezelfde manier functioneren, maar door de band is hen toch wel aangeleerd om niet over hun gevoelens te communiceren en zich niet kwetsbaar op te stellen. Ik was vooral nieuwsgierig naar wat er gebeurt met mannen die geld, macht en status hebben, en dat ineens allemaal kwijtraken. Wat gebeurt er in hun innerlijk? Wat gebeurt er met hun identiteit? Waar proberen ze op terug te vallen? Hoe reageren ze? En hoe bereiken ze misschien een inzicht?
Je vorige film The Best of Dorien B. had een vrouwelijk hoofdpersonage, de series die je gedraaid hebt ook. Vond je het tijd om je ook eens over mannelijke karakters te buigen?
Ik vond het een heel groot privilege. Ik ben opgegroeid in een vrij groot vrouwenbastion. Ik heb alleen maar zussen. Ik ging naar een middelbare school met alleen maar meisjes. Ik ging naar de meisjesscouts. Mijn vader heeft ook veel vrouwelijke eigenschappen. Ik heb dus moeten leren omgaan met een bepaalde vorm van mannelijkheid. Pas rond mijn dertigste kreeg ik ineens door dat ook mannen geconditioneerd naar de wereld kijken. Ik ken veel mannen die vroeger vernederd zijn door hun vader of hun moeder omdat ze hun gevoelens hadden geuit. Waardoor ze een pantser ontwikkelden en met diep verborgen gevoelens bleven zitten. Die worden dan gecompenseerd, vaak op een slechte manier. Ze gedragen zich superieur om zich beter te doen voelen omdat ze eigenlijk heel weinig zelfvertrouwen hebben. Veel politieke wereldleiders zijn in mijn ogen enorm zwakke mannetjes die nog hunkeren naar erkenning van hun vader. De wereld zou beter zijn als mannen zich kwetsbaarder mogen opstellen.
Hoe veranderen we dat?
Naar mijn gevoel moeten we eens goed nadenken over opvoeding en onderwijs. Ik vind het enorm belangrijk dat we goed leren communiceren. En toch is communicatie geen vak op de middelbare school. Dat is krankzinnig.
Zag jij toch een link met The Best of Dorien B.? Die film ging ook over iemand die alles verliest en zichzelf moet terugvinden.
Ik ben blij dat je het aanhaalt. Beide films gaan zeker over een identiteitscrisis, met de nodige ironie of relativering naar de personages. Ze zeggen altijd “Je moet maken wat je kent”, maar daar ben ik het niet altijd mee eens. Ik vind het net interessant om mij te verdiepen in iets dat mij niet zo bekend is. Zoals de mannelijke psyche en hoe die werkt. Zo kan ik me als persoon ontwikkelen. Ik geloof ook dat mannen en vrouwen niet zo ongelijk worden geboren. Alleen worden ze ongelijk opgevoed, en opvoeding vormt een persoon.
Net als alles wat we onderhuids meekrijgen. Al de onuitgesproken dingen die we in de buitenwereld zien en horen.
(knikt) De geschiedenis die we op school krijgen. De straatnamen, kunstenaars, muzikanten. Allemaal mannen. Terwijl representatie zo noodzakelijk is. Meisjes van nu groeien daar wel meer mee op. Ik heb de indruk dat mijn dochter veel meer het idee heeft dat ze alles kan ambiëren. Ik vind het ook belangrijk om aan die representatie mee te werken. Tonen dat je ook als vrouw ambitieus mag zijn en dat je je daarover mag uitspreken.
Dust ziet er geweldig uit. Hoe heb je de thema’s uit het verhaal visueel vertaald?
Beeld en audio hangen voor mij sowieso altijd heel hard samen. Ik wou een soort vacuüm creëren waar de twee hoofdpersonages 36 uur in zitten. Je het gevoel geven dat je in een soort bubbel zit waar je niet uit geraakt. We hebben bijvoorbeeld heel veel met glas gefilmd. Vanuit het glas, van binnen, van buitenuit. We hebben ook hard gewerkt aan een benepen en ongemakkelijk geluid. En de machinerie en de geluiden vermengd met de soundtrack, zodat je niet goed weet of iets muziek of machine is. De film moest een soort trip worden, dat je aan die personages aanhaakt en met hen meegaat in die trip. Mijn DoP Frank van den Eeden en ik hebben bij elk shot nagedacht hoe we het best in beeld konden brengen vanuit dat personage. Hoe voelt dit voor Luc aan? Hoe voelt dit voor Geert aan?
De Westhoek, waar Dust zich afspeelt, is natuurlijk ook een dankbare regio op visueel vlak.
Absoluut. Ik zeg niet dat Dust een western is. Totaal niet. Maar de film heeft wel iets met het westerngenre te maken in die zin dat het gaat over twee mannen met een reputatie die rondzwerven in een weids landschap. Elk in hun eigen ijzeren paard. (lacht) Ik heb ook naar westerns gekeken om deze film te visualiseren. We hebben ook vaak lange zoomlenzen gebruikt om dichter bij de personages te geraken. En om te tonen hoe klein ze zijn in dat landschap. Om hen te doen krimpen eigenlijk.
DUST
De fraudezaak rond Lernout en Hauspie heeft 25 jaar na datum dan toch nog —onrechtstreeks — iets moois opgeleverd. Jan Hammenecker en Arieh Worthalter blinken uit als twee West-Vlaamse ondernemers die hun spraaktechnologiebedrijf kunstmatig en frauduleus in leven hebben gehouden en daar nu de prijs voor betalen. Een sfeervol psychologisch drama met een sterke persoonlijkheid.
